115 lat temu urodził się człowiek, który zbudował pamięć Rudy Śląskiej

W historii Rudy Śląskiej są postacie, których ślad prowadzi nie tylko przez kopalniane szyby, ale też przez rodzinne fotografie, pamiątki i opowieści mieszkańców. Maksymilian Chrobok był górnikiem, żołnierzem, społecznikiem i człowiekiem, dzięki któremu miejskie muzeum dostało nie tylko swoją siedzibę, lecz także charakter.

• Maksymilian Chrobok połączył kopalnię z opowieścią o mieście
• Wojna i niewola nie odebrały mu gotowości do działania
• Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka wyrastało z mieszkańców

Maksymilian Chrobok połączył kopalnię z opowieścią o mieście

Maksymilian Chrobok urodził się 11 sierpnia 1911 roku w Bottropie, w Westfalii. Po plebiscycie jego rodzina wróciła do Polski, do Łańc. Tam ukończył szkołę podstawową, a później rozpoczął pracę jako robotnik rolny. Kolejnym etapem była kopalnia „Anna” w Pszowie, a następnie Państwowa Szkoła Górnicza w Tarnowskich Górach i Katowicach.

W 1935 roku związał się zawodowo z rudzką kopalnią „Wolfgang-Wawel”, później przemianowaną na „Walenty-Wawel”. Zaczynał jako nadgórnik, a od 1937 roku pracował jako sztygar oddziałowy. Górnictwo stało się jego zawodem, ale nie wyczerpało ambicji. Chrobok studiował zaocznie na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, którą ukończył w 1957 roku. ⛏️

Jako inżynier kierował między innymi kopalniami „Karol” w Orzegowie i „Bielszowice”. Wcześniej, po wyzwoleniu Knurowa, powierzono mu także zarządzanie kopalnią i koksownią. Dzięki jego staraniom zakład uniknął zatopienia.

Wojna i niewola nie odebrały mu gotowości do działania

Pod koniec sierpnia 1939 roku Chrobok został powołany do wojska i objął dowództwo plutonu 73. Pułku Piechoty w Chorzowie. Podczas walk o Biłgoraj, Zwierzyniec i Zamość został dwukrotnie ranny. Po zajęciu Zamościa przez Niemców uciekł ze szpitala i pieszo dotarł do rodziny przebywającej w Rzuchowie.

Wkrótce został aresztowany i wywieziony do obozu w Eckernförde. Później skierowano go do pracy w kopalni „Knurów”. W czasie okupacji działał w Armii Krajowej jako oficer broni rybnickiego batalionu, a w 1943 roku został jego dowódcą. Gdy Gestapo wpadło na trop konspiracji, ukrywał się w Knurowie, Gierałtowicach i Przyszowicach, korzystając z fałszywych dokumentów na nazwisko Gerhard Kołzyba.

Po zakończeniu wojny jego sytuacja wcale nie stała się bezpieczna. 22 lutego 1945 roku został aresztowany przez władze radzieckie za działalność w Armii Krajowej i wywieziony do Związku Radzieckiego. Pracował w kopalni w obozie niedaleko Ałagiru, na terenie dzisiejszej Republiki Północnej Osetii-Alanii.

Po powrocie z niewoli ponownie zamieszkał w Rzuchowie, a później wraz z rodziną wrócił do Rudy Śląskiej. W kopalni „Walenty-Wawel” objął stanowisko nadsztygara i kierownika robót górniczych. Mimo trudnej sytuacji politycznej kontynuował pracę, studia i działalność społeczną. 📚

Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka wyrastało z mieszkańców

Po przejściu na emeryturę w 1971 roku Chrobok niemal całkowicie poświęcił się pracy społecznej. Dwa lata później został prezesem Towarzystwa Przyjaciół Rudy Śląskiej, które powstało także z jego inicjatywy. Jednym z najważniejszych celów organizacji było stworzenie muzeum.

Plan udało się zrealizować 9 września 1976 roku, kiedy w Rudzie uroczyście otwarto Miejską Izbę Regionalną. Jej dyrektorem został właśnie Chrobok. Początki były skromne, ale energia nie brakowała. W chwili otwarcia placówka miała około 1,2 tys. eksponatów, a po niespełna roku już ponad 3 tysiące. Przynosili je mieszkańcy, przekazując rodzinne pamiątki i przedmioty związane z historią miasta.

W Izbie organizowano wystawy, odczyty, konkursy, sesje popularnonaukowe oraz lekcje muzealne dla młodzieży. To ważny szczegół tej historii: muzeum nie powstało wyłącznie dzięki decyzjom odgórnym. Zaczęło się od ludzi, którzy uznali, że opowieści o Rudzie Śląskiej zasługują na własne miejsce. 🏛️

5 listopada 1982 roku placówka otrzymała status Muzeum Społecznego Miasta Rudy Śląskiej. Maksymilian Chrobok zmarł 26 lipca 1983 roku, po siedmiu latach kierowania muzeum. Dwa miesiące później zdecydowano o nadaniu mu imienia patrona, a 24 czerwca 1984 roku przy wejściu odsłonięto poświęconą mu tablicę pamiątkową.

W 1990 roku muzeum społeczne przekształcono w miejską instytucję kultury. Zachowano przy tym nazwisko człowieka, który pomógł je stworzyć i nadał mu kierunek. W 115. rocznicę urodzin Maksymiliana Chroboka warto więc pamiętać nie tylko o jego wojennej biografii czy zawodowej karierze, ale także o tym, że historia miasta zaczyna się od troski o rzeczy pozornie zwyczajne - stare dokumenty, rodzinne zdjęcia i przedmioty przechowywane przez kolejne pokolenia.

na podstawie: Muzeum Ruda Śląska.