Fałszywe obrazy i wiadomości w sieci. Te pytania pomagają je sprawdzić

Na ekranie pojawia się sensacyjny nagłówek, zdjęcie znanej osoby albo nagranie, które wygląda jak dowód. W Rudzie Śląskiej, podobnie jak w całej przestrzeni cyfrowej, coraz łatwiej trafić na treści stworzone lub zmienione tak, by wywołać emocje i skłonić do szybkiego udostępnienia. Zanim informacja pójdzie dalej, warto zatrzymać się przy niej i sprawdzić, skąd naprawdę pochodzi. Kilka prostych pytań pomaga odróżnić błąd od celowej manipulacji.

• Dezinformacja, misinformacja i malinformacja nie oznaczają tego samego
• Same liczby nie wyjaśniają całej historii
• Zdjęcie i nagranie można sprawdzać krok po kroku

Dezinformacja, misinformacja i malinformacja nie oznaczają tego samego

Rozwój internetu, sztucznej inteligencji i mediów społecznościowych sprawił, że użytkownicy mają do czynienia z ogromną liczbą komunikatów. Wśród nich są deepfake’i wykorzystujące wizerunek innych osób, fałszywe wiadomości oraz materiały przekazywane dalej bez sprawdzenia.

Sam profesjonalny wygląd grafiki, nagrania czy artykułu nie przesądza o jego prawdziwości. Twórcy treści często sięgają po emocje, sensacyjne tytuły i atrakcyjne obrazy, bo takie materiały szybciej przyciągają uwagę. Warto rozróżniać trzy podstawowe zjawiska:

• dezinformacja to tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych treści w celu wprowadzenia odbiorców w błąd i wyrządzenia szkody;
• misinformacja powstaje wtedy, gdy nieprawdziwa informacja jest przekazywana bez zamiaru zaszkodzenia, na przykład przez pomyłkę lub brak rzetelności;
• malinformacja opiera się na prawdziwych treściach, które zostają wykorzystane w szkodliwy sposób.

Pierwszym odruchem nie powinno być udostępnienie materiału, lecz sprawdzenie jego pochodzenia. Steve Buttry proponuje dwa proste pytania:

„Jak to wiesz?” oraz „Skąd to wiesz?” – Steve Buttry

Przy szczególnie sensacyjnych informacjach warto sięgnąć do co najmniej dwóch niezależnych źródeł. Taki nawyk ogranicza ryzyko powielania nieprawdziwego komunikatu, zwłaszcza gdy jego treść może wywołać silne emocje.

Codziennie nowe informacje z Rudy Śląskiej publikujemy na inforuda.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na inforuda.pl/wydarzenie.

Same liczby nie wyjaśniają całej historii

Procenty i statystyki mogą sprawiać wrażenie precyzyjnych, ale bez kontekstu bywają mylące. Przy każdym badaniu warto ustalić:

• czego dokładnie dotyczyło;
• jak liczna była grupa badanych;
• jakie pytania zadano uczestnikom;
• kiedy przeprowadzono badanie;
• kto je sfinansował.

Nie należy też utożsamiać korelacji z przyczynowością. Dwa zjawiska mogą pojawiać się w tym samym czasie, ale nie oznacza to jeszcze, że jedno wywołało drugie. Korelacja opisuje współwystępowanie zmiennych, natomiast przyczynowość oznacza bezpośredni wpływ jednej zmiennej na zmianę drugiej.

To rozróżnienie ma znaczenie także przy codziennym odbiorze wiadomości. Sama liczba, wykres albo zdanie „badania pokazują” nie wystarczą, by ocenić wiarygodność przekazu.

Zdjęcie i nagranie można sprawdzać krok po kroku

Weryfikacja materiału wizualnego wymaga ustalenia jego podstawowych szczegółów. Zestaw pytań UGC pomaga sprawdzić:

• czy zdjęcie lub nagranie jest oryginalne, czy stanowi tylko kadr albo fragment starszego materiału;
• kto je opublikował i czy konto lub osoba są wiarygodne;
• kiedy materiał powstał;
• gdzie został wykonany.

Poszczególne elementy można porównywać z dostępnymi informacjami. Pomocne bywają narzędzia wyszukiwania oparte na sztucznej inteligencji, tablice rejestracyjne, pogoda widoczna na nagraniu, a także budynki i styl architektury w tle. Dzięki temu łatwiej ustalić, czy materiał rzeczywiście przedstawia miejsce i wydarzenie opisane w poście.

Wskazówki dotyczące weryfikacji korespondują z materiałami UNESCO, Verification Handbook oraz opracowaniem NASK poświęconym różnicom między dezinformacją, misinformacją i malinformacją. Sprawdzenie źródła nie zastępuje jednak bezpieczeństwa konta. Silne hasła, podwójne uwierzytelnianie i menedżer haseł zmniejszają ryzyko utraty dostępu. Ostrożność przy otwieraniu nieznanych linków jest równie istotna, bo przejęte konto może później posłużyć do rozpowszechniania kolejnych fałszywych treści.

na podstawie: UM Ruda Śląska.