Z podziemi teatru do nowej siedziby. Rudzka drukarnia ma plan

Pod sceną Śląskiego Teatru Impresaryjnego im. H. Bisty stoją maszyny, przy których druk wymagał siły, precyzji i doświadczenia. Najstarsza ma 129 lat, a cały zespół od ćwierć wieku należy do Rudy Śląskiej. Samorząd chce przenieść zabytkową drukarnię do budynku stacyjnego w Chebziu i stworzyć tam przestrzeń poświęconą komunikacji społecznej. Na realizację tego pomysłu potrzebne będzie unijne dofinansowanie w wysokości 6,8 mln zł.

• Ciężkie maszyny zachowały historię dawnego drukarstwa
• Konserwacja objęła kasztę i urządzenie do cięcia papieru
• Budynek stacyjny w Chebziu może stać się nowym miejscem ekspozycji

Ciężkie maszyny zachowały historię dawnego drukarstwa

Nie wiadomo dokładnie, kiedy rozpoczęła działalność rudzka drukarnia. Jej początki najpewniej sięgają końca XIX lub początku XX wieku. Najstarsze urządzenie znajdujące się w podziemiach teatru powstało w 1897 roku, a każda z dużych maszyn waży kilkaset kilogramów. Podstawa największej ma masę około 1,5 tony.

Zespół tworzą:

• trzy maszyny Heidelberg z 1897, 1908 i 1910 roku,
• maszyna Augsburg z 1903 roku,
• krajka jednonożowa Excelsior do cięcia papieru,
• maszyna perforacyjna, wykorzystywana między innymi do produkcji biletów,
• blokówka do zszywania bloczków,
• nożyce do tektury.

Do drukarni należy także zecernia z kilkudziesięcioma rodzajami czcionek. Najmniejsze mają wysokość 6 punktów, a największe sięgają 6 kwadratów, czyli 10,5 centymetra.

Wcześniej zakład wykonywał przede wszystkim druki akcydensowe, czyli między innymi bilety, formularze, etykiety i inne krótkie wydawnictwa użytkowe. Jednym z właścicieli był pan Kielkowski. Po II wojnie światowej maszyny trafiły do Rudzkich Zakładów Wielobranżowych Przemysłu Terenowego w Nowym Bytomiu. Od 1992 roku drukarnia była związana z firmą Prodryn, a później została wydzierżawiona Joachimowi Koszykowi.

W 2001 roku samorząd odkupił urządzenia i przekazał je do Miejskiego Ośrodka Kultury. 15 października nastąpiło otwarcie zabytkowej drukarni. To oznacza, że przez ostatnie 25 lat maszyny pozostawały własnością Rudy Śląskiej i były prezentowane jako część miejskiego dziedzictwa technicznego.

„Dzięki zakupionym 25 lat temu maszynom drukarskim możemy poznawać dziedzictwo techniczne, które opowiada o historii miasta, pracy drukarzy i przemianach technologicznych.”

– powiedział Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Konserwacja objęła kasztę i urządzenie do cięcia papieru

Zabytkowe wyposażenie wymaga stałej opieki. W 2024 roku przeprowadzono konserwację kaszty drukarskiej, czyli szuflady służącej do przechowywania czcionek, oraz krajki jednonożowej Excelsior.

Na prace pozyskano pieniądze z drugiej edycji Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Wartość umowy przekroczyła 149 tys. zł. Dofinansowanie wyniosło ponad 146 tys. zł, a udział Rudy Śląskiej był bliski 3 tys. zł.

Odnowienie tych elementów ma znaczenie nie tylko dla wyglądu ekspozycji. Sprawne urządzenia pozwalają lepiej pokazać, jak wyglądała praca drukarzy przed upowszechnieniem nowoczesnych technologii. Zwiedzający mogą dzięki temu zobaczyć nie tylko gotowe eksponaty, ale również narzędzia i organizację dawnego warsztatu.

Budynek stacyjny w Chebziu może stać się nowym miejscem ekspozycji

Samorząd planuje przenieść drukarnię do budynku stacyjnego znajdującego się w pobliżu Stacji Biblioteka w Chebziu. Obiekt miałby zostać zaadaptowany na przestrzeń kulturotwórczą, a maszyny stałyby się częścią wystawy poświęconej komunikacji społecznej.

Na ten cel złożono wniosek o 6,8 mln zł unijnego dofinansowania. Postępowanie znajduje się na etapie oceny formalnej, a rozstrzygnięcie konkursu zaplanowano do końca tego roku. Jeśli projekt otrzyma wsparcie, przyszła ekspozycja pozwoliłaby zgromadzić zabytkowy sprzęt w miejscu przygotowanym specjalnie do działalności wystawienniczej i edukacyjnej, zamiast pozostawiać go wyłącznie w podziemiach teatru.

na podstawie: Urząd Miasta w Rudzie Śląskiej.