Zanieczyszczona hałda w Rudzie Śląskiej. Władze zawiadomiły prokuraturę

Na terenie hałdy Pokój w Wirku stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych stężeń metali ciężkich i szkodliwych węglowodorów. Po otrzymaniu wyników badań władze Rudy Śląskiej skierowały pisma do instytucji państwowych, wystąpiły do prokuratury i zażądały od Spółki Restrukturyzacji Kopalń zmiany sposobu gaszenia ostatniego zapożarzonego fragmentu. Sprawa dotyczy także odcieków wodnych, gleby na sąsiednich działkach oraz ogródków działkowych.

• Wyniki badań hałdy Pokój ujawniły przekroczenia toksycznych substancji
• Ostatni zapożarczony fragment hałdy ma być gaszony inną metodą
• Pomiary objęły pył, powietrze i wodę wokół zwałowiska

Wyniki badań hałdy Pokój ujawniły przekroczenia toksycznych substancji

Badania gruntu i gleby na zwałowisku Pokój I, w rejonie ulic Szyb Andrzeja i Lecha, przeprowadził Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach na zlecenie SRK. Wyniki przedstawiono podczas spotkania z mieszkańcami w Szkole Podstawowej nr 16.

Analizy potwierdziły przekroczenia dopuszczalnych stężeń między innymi:

• arsenu,
• ołowiu,
• kadmu,
• cynku,
• benzo(a)pirenu,
• etylobenzenu,
• innych wielopierścieniowych i lotnych węglowodorów.

Teren należy do Skarbu Państwa, a za zarządzanie zwałowiskiem i prowadzenie prac związanych z jego wygaszaniem odpowiada SRK. Władze Rudy Śląskiej poinformowały o wynikach wojewodę śląskiego, Ministerstwo Aktywów Państwowych oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

– Bezpieczeństwo mieszkańców jest priorytetem. Dlatego też po otrzymaniu wyników badań niezwłocznie podjęliśmy działania – przekazał prezydent Michał Pierończyk.

Samorząd zwrócił się do prezesa SRK o rozpoczęcie procedury remediacji terenu przed Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. Zażądał również zbadania wód odciekowych oraz gleby na działkach i ogródkach działkowych sąsiadujących ze zwałowiskiem. Do Prokuratury Rejonowej w Rudzie Śląskiej skierowano wniosek o ocenę, czy mogło dojść do przestępstwa określonego w art. 182 § 1 Kodeksu karnego, dotyczącego zanieczyszczania środowiska w znacznych rozmiarach.

Ostatni zapożarczony fragment hałdy ma być gaszony inną metodą

Problem zapożarowania zwałowiska w Wirku trwa od wielu lat. SRK rozpoczęła rekultywację całego terenu w 2023 roku. W połowie 2025 roku zakończono gaszenie hałdy Pokój II, a w połowie 2026 roku wygaszono trzy obszary Pokój I – B, C i D.

Do zakończenia pozostaje obszar A. W związku z ugaszeniem pozostałych części władze miasta oczekują odejścia od metody polegającej na rozbieraniu hałdy i prowadzeniu robót bezpośrednio na palącym się materiale.

– Oczekuję od SRK zmiany technologii prac na obszarze A, która nie będzie wymagała rozbierania hałdy i prowadzenia działań bezpośrednio na palącym się materiale – podkreślił Michał Pierończyk.

Miasto domaga się także wykonania skutecznych ekranów izolacyjnych. Dobór technologii, maszyn i zabezpieczeń nie należy jednak do kompetencji prezydenta Rudy Śląskiej. Jak wyjaśnił wiceprezydent Jacek Morek, decyzja rekultywacyjna określa przyszłe przeznaczenie gruntu, ale nie opisuje sposobu prowadzenia robót. Za te rozwiązania odpowiada podmiot wykonujący prace, czyli SRK.

Władze miasta odrzucają również twierdzenie, że problem przekroczeń wynika z niewłaściwych norm przypisanych terenowi zielonemu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Zmiana przeznaczenia działki w dokumentach nie usunęłaby z gleby ołowiu, kadmu ani benzo(a)pirenu. Obecne zapisy ograniczają natomiast możliwość komercyjnego zagospodarowania terenu, które mogłoby wiązać się z ponownym pyleniem.

Pomiary objęły pył, powietrze i wodę wokół zwałowiska

Po spotkaniu SRK z mieszkańcami, które odbyło się wiosną, magistrat zwrócił się do spółki o podanie terminów badań jakości powietrza i gruntów. Wnioskował także o kontrolę odcieków powstających podczas gaszenia hałdy oraz o niezwłoczne publikowanie wyników.

Samorząd współpracuje w tej sprawie z Wojewódzkim Inspektoratem Ochrony Środowiska w Katowicach. Pomiary opadu pyłu wykonane przez Centralne Laboratorium Badawcze Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska prowadzono od 27 marca do 25 czerwca. W punkcie położonym około 250 metrów na południowy wschód od zwałowiska stwierdzono przekroczenia opadu pyłu oraz ołowiu.

Na przełomie kwietnia i maja specjalistyczny ambulans pomiarowy badał jakość powietrza w rejonie Szkoły Podstawowej nr 16 im. Janusza Korczaka. Ostateczne wyniki tych pomiarów ma przekazać WIOŚ. Władze miasta zapowiedziały ich publikację po otrzymaniu dokumentacji.

Po zapoznaniu się z wynikami samorząd planuje również przekazać użytkownikom pobliskich ogródków działkowych rekomendację, by nie spożywali plonów pochodzących z tych terenów. Do czasu uzyskania oficjalnych informacji mieszkańcy działek powinni opierać się na komunikatach służb i miasta, a nie na samej zmianie zapisów planistycznych.

Sprawa hałdy pokazała także szerszy problem. Polskie przepisy nie regulują szczegółowo gaszenia zapożarowanych zwałowisk pokopalnianych. Stosowane przepisy dotyczące rekultywacji przewidują głównie kierunek rolny albo leśny, co nie odpowiada specyfice pogórniczych terenów na Górnym Śląsku.

na podstawie: UM Ruda Śląska.